جهش تولید | دوشنبه، ۲۸ مهر ۱۳۹۹

کشکی حرف می زند - تولیدات ویژه - نمایش محتوا

 

 

کشکی حرف می زند

Loading the player...

مطالب دروغ و غیر معتبر را در اصطلاح عامه ‹‹كشكی›› میگویند. فی المثل گفته میشود ‹‹كشكی حرف میزند›› یعنی حرفهایش اساس و بنیانی ندارد. ‹‹حرف كشكی میگوید›› یعنی مهمل بافی میكند و حرفهایش بی اعتبار است. اكنون باید دید ‹‹كشك›› این قوت غالب چوپانان و روستائیان با مطالب بی اساس و بیمایه چه ارتباطی دارد كه بر سر زبانها افتاده بصورت ضرب المثل در آمده است. از تاریخ دقیق اختراع و هویت مخترع مهر اطلاع صحیحی در دست نیست ولی قدر مسلم اینست كه رسم مهر زدن قدمت زیادی ندارد زیرا بشهادت تاریخ باستانی كه از ملل مشرق زمین در دست است غالب پادشاهان و امراء و بزرگان و حكام و سرداران قدیم سواد خواندن و نوشتن داشتند و در صورت بیسوادی و فرانگرفتن اصول و فنون لازمه نمیتوانستند صاحب مناصب شوند و بر منطقه یا جمعیتی زعامت وریاست كنند. قهرا" این سئوال پیش میآید كه سایر طبقات مردم كه علی الاكثر عامی و بیسواد بودند چگونه و بچه وسیله در ذیل نامه از خود اثر میگذاشتند؟ جواب این سئوال اینست كه در آن ازمنه و اعصار هنوز دامنه كتابت وسعت نگرفت بود و تحریر و نگارش اختصاص بطبقات ممتازه داشت. طبقات پائین و حتی متوسط بوسایلی غیر از كتابت كه قبلا" در میان آنها معمول بود رفع احتیاج میكردند. احیانا" اگر باسوادی در یك آبادی پیدا میشد ‹‹مانند دهات و روستاهای ایران در چند سال قبل كه نامه ها بوسیله آخوند قریه نوشته میشد›› نامه را برای سكنة آبادی مینوشت و صاحب نامه با انگشت آلوده بمركب آنها را مهر میكرد. ادوارد توماس نویسنده معروف انگلیسی معتقد است كه رسم مهر زدن از زمان ایلخانان و امرای مغول در مشرق زمین معمول شده آنگاه بمغرب زمین سرایت كرده است ‹‹بعضی برآنند كه امضاء كردن نامه رسمی است كه از مغرب زمین بشرق زمین سرایت كرده چون اروپائیان نامه های خود را امضاء میكرده اند مردم مشرق زمین از آنها تقلید كردند و نامه های خود را امضاء نمودند. این نظریه ناشی از كم اطلاعی است و امضاء كردن نامه رسمی بود كه در مشرق زمین معمول گردید و تمام خلفای عباسی نامه های خود را امضاء میكردند ومهر برآن نمیزدند. رسم مهر زدن بر نامه ها بجای امضاء از دوره ای معمول شده كه در مشرق زمین امراء و ملوك بیسواد زمام امور را بدست گرفتند بالاخص امرای مغول. چون اكثر آنها سواد نداشتند و نمیتوانستند اسم خود را بنویسند نامشان را روی مهر نقر میكردند و آن مهر را بالای نامه ها (بجای امضاء) میزدند. وقتی عرصة قلمرو امرای مغول وسعت یافت برای هر نوع نامه و فرمان یك رنگ مهر انتخاب كردند و بین الوان مزبور سه رنگ سرخ و سبز و زرد برجستگی داشت زیرا قدماء متوجه شده بودند كه سه رنگ قرمز و سبز و زرد از الوان دیگر بچشم میرسد … در هر حال امضاء كردن نامه رسمی است كه از مشرق زمین بمغرب زمین سرایت كرد و در قدیم در مشرق رسم مهر زدن نامه ها (بجای امضاء) متداول نبود و مهر زدن از عصری شروع شد كه امراء بیسواد بودند و نمیتوانستند نامه را امضاء كنند و آنگاه این رسم از روی اضطرار بوجود آمده بود و علت خاص داشت جزو تشریفات شد و نامه را هم امضاء و هم مهر میكردند و هنوز این رسم بخصوص درسازمانهای دولتی یا مؤسساتیكه مثل سازمانهای دولتی اداره میشود ادامه دارد و نامه ها دارای امضاء و مهر، هر دو میباشد …›› چون رسم مهر كردن معمول گردید هر كس بفراخور شخصیت و حیثیت خویش سعی میكرد مهرهای خوش خط و خوش سجع برای خود تعبیه نماید. اشراف زاده ها كه قائم بوجود پدرانشان بودند اسم پدر را بعد از اسم خود در مهر حك میكردند و در بعضی هم آیات قرآنی را بالمناسبه سجع مهر قرار میدادند. شاردن راجع به مهر كردن نامه ها در زمامن صفویه مینویسد ‹‹برای ادای منتهای ادب و احترام نسبت بمخاطب مهر را بر ظهر نامه و در گوشه ای بقسمت پائین میزنند و شایسته است كه مراسله طوری ممهور باشد كه تمام مهر در آن منعكس نگردد ویك قسمت ناقص باشد. مقصود از این ترتیب آنستكه نویسنده اظهار تواضع میكند و میگوید: من لایق ظهور در حضور شما نیستم. ادب و احترام ایجاب میكند كه فقط یارای جلوة نیمرخ خود را در خدمتتان داشته باشم. برحسب رسم متداول ممكن است كه بسه محل مكتوب مهر زد: نخست آنكه اگر طرفین دارای مقام متساوی باشند معمولا" در سمت پائین نامه در گوشة راست بترتیب اروپائیان كه طرف چپ بطریق مشرق زمینیان میباشد مهر میگذارند. اما اگر نامه از عالی به دانی نوشته شده باشد فی المثل از ارباب برعیت و یا از آقا به نوكر، در آنصورت مهر را بر صدر نامه میزنند ولی موقعیكه مكتوبی از طرف دانی بعالی نگاشته شود چنانكه شرح دادیم ظهر مراسله بطور نیمه تمام ممهور میگردد.›› شادروان عبدالله مستوفی راجع بانواع مهر كه در میان وضیع و شریف معمول بوده است و همچنین ریشة تاریخی ضرب المثل ‹‹كشكی›› شرح جالی و جامعی دارد كه نگارنده را از هر گونه توضیح دیگری بی نیاز میكند: ‹‹خوش خطی و خوش سجعی مهر حیثیت اجتماعی و جنبة ادبی صاحب مهر را آشكار میكرد بنابر این طبقة اعیان سعی میكردند كه مهر آنها خوش خط و خوش سجع باشد. برخی اسم پدر خود را هم در مهر ذكر میكردند بعضی هم پاره ای آیات قرآن را كه با اسم آنها مناسبت داشت مانند (اسمه احمد) یا (انی عبدالله) یا (انه من سلیمان) سجع مهر خود قرار میدادند. پادشاهان و ولیعهدان تاج مانندی هم در بالای مهر قرار داده و در آن (الملك لله) و در اصل مهر شعری كه حاكی از اسم شاه بود میكندند كه نمونه های آنرا خوانندگان عزیز در سلاطین قاجاریه در این كتاب دیده اند. سادات در مهر خود حسنی یا حسینی یا طباطبائی یا موسوی یا رضوی یا تقوی كه دلالت بر تیره های آن داشت بعد از اسم خود میآوردند. طبقات پائینتر كه در جامعه چندان یا هیچ سرشناسی نداشتند فقط بكندن اسم خود بر روی مهر برنجی اكتفا میكردند. بعضی هم در دهات بودند كه اسم خود را بر روی صابون و حتی كشك هم میكندند و بكار میبردند. مهر كشكی از همه پست تر بود. وقتیكه میخواستند از بی اهمیتی نامه وسرشناس نبودن آن ذكری بكنند میگفتند مهرش كشكی است. امروز این توصیف را بهر چیز غیر معتبری میدهند و ریشة آن همان مهر كشكی است.›› در هر حال این بود ریشة تاریخی و علت تسمیه مثل ‹‹كشكی›› كه فی الجمله مذكور افتاد.